BIOLOGIA – Matura 2027 Rozszerzenie | Kurs TUTOR

---

• Rozpoczęcie zajęć z nauczycielem: październik 2026
• Podział na grupy: połowa września 2026
• Test diagnostyczny: początek września 2026

---

---

Co zawiera kurs?

• wstępna diagnoza i indywidualna rozmowa z nauczycielem
• 25 zajęć na żywo z nauczycielem (Zoom)
• bardzo mała grupa (maksymalnie 8 osób)
• zajęcia na mikrofonie (nie tracisz czasu na pisanie na czacie)
• pełna teoria na nagraniach (tłumaczenie od podstaw)
• praca na zadaniach maturalnych, autorskich i ze zbiorów
• stały kontakt z nauczycielem (dedykowana grupa)
• miesięczne raporty postępów
• testy sprawdzane indywidualnie przez nauczyciela (7-10)
• plan naprawczy po testach
• udział w dodatkowych 12 treningach maturalnych
• codzienna praca z zadaniami
• miniquizy po każdym wykładzie
• jasny plan nauki
• notatki jak z zeszytu
• druga rozmowa z nauczycielem w trakcie kursu
• dostęp do nagrań przez 18 miesięcy

---

Co otrzymujesz?

✓ Zajęcia na żywo z nauczycielem

• 25 spotkań po 90 minut (Zoom)
• możesz zapytać w każdej chwili
• nauczyciel od razu tłumaczy
• nie zostajesz sam z problemem
• nauczyciel zadaje pytania, sprawdza, czy rozumiesz i reaguje na bieżąco
• prowadzi Cię krok po kroku
• uczy Cię, jak samodzielnie analizować i rozwiązywać zadania 

• Nie oglądasz tylko rozwiązywania zadań.
• Uczysz się samodzielnie dochodzić do rozwiązania.

---

✓ Bardzo mała grupa

• maksymalnie 8 osób w grupie
• nauczyciel Cię zna i ma dla Ciebie czas
• łatwiej pracować aktywnie podczas zajęć
• łatwiej zadawać pytania i utrzymać skupienie

• Zajęcia są intensywne i angażujące.

---

✓ Zajęcia na mikrofonie

• kontakt z nauczycielem jest szybszy i bardziej naturalny
• możesz od razu pytać o wszystko, czego nie rozumiesz
• nie tracisz czasu na pisanie na czacie

• Zajęcia są bardziej płynne i naturalne
• Możesz reagować od razu, kiedy czegoś nie rozumiesz

---

✓ Wstępna diagnoza i indywidualna rozmowa z nauczycielem

• na początku piszesz test diagnostyczny
• odbywasz indywidualną rozmowę z nauczycielem
• dokładnie wiemy, na jakim jesteś poziomie i możemy lepiej zaplanować Twoją naukę

• Od początku wiesz, nad czym powinieneś pracować najmocniej.

---

✓ Druga rozmowa z nauczycielem w trakcie kursu

• sprawdzamy Twoje postępy
• analizujemy, co działa dobrze, a co wymaga poprawy
• pomagamy skorygować kierunek nauki przed dalszą pracą

• Łatwiej utrzymać dobrą strategię nauki przez cały rok.

---

✓ Stały kontakt z nauczycielem

• dedykowana grupa kontaktowa
• możesz zgłaszać problemy i wątpliwości między zajęciami
• nie zostajesz sam z trudniejszymi tematami

• Masz stałe wsparcie w trakcie całego kursu.

---

✓ Codzienna praca z zadaniami

Pracujesz w systemie nauki przeplatanej (interleaving) i regularnych powtórek (spaced repetition) – wcześniejsze tematy regularnie wracają w zadaniach i powtórkach, dzięki czemu materiał lepiej utrwala się przez cały rok.

• codziennie dostajesz krótkie zadanie do wykonania
• utrzymujesz kontakt z przedmiotem przez cały tydzień
• powtarzasz regularnie, nie tylko przed zajęciami

• Materiał nie ucieka między spotkaniami.

---

✓ Sprawdzanie wiedzy

• testy sprawdzane indywidualnie przez nauczyciela (7-10 testów)
• dokładnie widzisz, gdzie tracisz punkty i co musisz jeszcze poprawić
• dodatkowe omówienie testów na wideo

• Dostajesz konkretną informację, nad czym trzeba jeszcze popracować.

---

✓ Plany naprawcze po sprawdzianach

• dostajesz dodatkowe zadania z tematów, które sprawiły Ci problem
• skupiasz się na tym, co naprawdę wymaga poprawy

• Na bieżąco uzupełniasz braki i nie zostajesz w tyle z materiałem.

---

✓ Miesięczne raporty postępów

• regularnie dostajesz podsumowanie swojej pracy
• widzisz swoje postępy i obszary wymagające poprawy

• Dokładnie widzisz, jak zmienia się Twój poziom w trakcie roku.

---

✓ Udział w treningach maturalnych

• udział w dodatkowych 12 treningach maturalnych
• dodatkowa praca na zadaniach maturalnych i arkuszach
• ćwiczysz trudniejsze typy zadań i schematy maturalne
• uczysz się sprawniej analizować polecenia i odpowiadać zgodnie z kluczem

• Oswajasz się z maturą i nabierasz pewności w rozwiązywaniu zadań.

---

---

Dlaczego ucząc się z nauczycielem, łatwiej osiągniesz wysoki wynik?

• łatwiej się zmobilizować, kiedy masz zajęcia na żywo
• masz nauczyciela, który prowadzi Cię przez materiał krok po kroku
• w kameralnej grupie nauczyciel zna Twój poziom i reaguje na bieżąco
• możesz na bieżąco zadawać pytania i upewniać się, że dobrze rozumiesz materiał
• materiał jest uporządkowany i realizowany krok po kroku

• Wysoki wynik nie bierze się z jednego zrywu – buduje się go krok po kroku przez cały rok.

---

Tematy nagranych materiałów

Każdy temat można rozwinąć i sprawdzić zagadnienia omawiane na wykładzie.

01. Doświadczalnictwo

1. Rozumowanie biologiczne
2. Metody poznawania świata: obserwacja, doświadczenie
3. Zasady prowadzenia badań biologicznych
   • Problem badawczy
   • Hipoteza
   • Próba kontrolna, próba badawcza
   • Weryfikacja hipotezy
   • Prezentacja wyników
   • Wnioskowanie
4. Obserwacje mikroskopowe
   • Powiększenie mikroskopu i zdolność rozdzielcza
   • Budowa i zasada działania mikroskopu optycznego
   • Mikroskop optyczny fluorescencyjny
   • Mikroskop elektronowy transmisyjny
   • Mikroskop elektronowy skaningowy

02. Biochemia

1. Pierwiastki chemiczne – ogólna charakterystyka
2. Wiązania i oddziaływania chemiczne
3. Związki nieorganiczne
   • Właściwości fizykochemiczne wody
   • Ogólna charakterystyka soli mineralnych
4. Związki organiczne
   • Grupy funkcyjne związków
   • Budowa i funkcje lipidów
   • Budowa i funkcje węglowodanów
   • Budowa i funkcje białek
   • Budowa i funkcje nukleotydów
   • Ogólna charakterystyka witamin

03. Komórka – organelle, podziały komórkowe

1. Poziomy organizacji komórkowej
2. Rozmiary i kształty komórek
3. Rodzaje i budowa komórek
4. Błony biologiczne
5. Transport błonowy
6. Cytozol i cytoszkielet
7. Mitochondrium i plastydy, teoria endosymbiozy
8. Retikulum endoplazma tyczne szorstkie i gładkie
9. Aparat Golgiego
10. Lizosomy, peroksysomy, glioksysomy
11. Wakuola
12. Ściana komórkowa
13. Połączenia międzykomórkowe
14. Jądro komórkowe
15. Cykl komórkowy. Podziały komórkowe

04. Metabolizm

1. Kierunki przemian metabolicznych
2. Uniwersalne przenośniki energii
3. Reakcje utleniania i redukcji
4. Szlaki metaboliczne
5. Enzymy
   • Budowa
   • Właściwości i działanie
   • Regulacja aktywności
6. Oddychanie komórkowe
   • Oddychanie tlenowe
   • Oddychanie beztlenowe
7. Metabolizm sacharydów
8. Metabolizm lipidów
9. Metabolizm aminokwasów i białek

05. Zasady klasyfikacji organizmów, wirusy i bakterie.

1. Zasady klasyfikacji organizmów
   • Systematyka i jej zadania
   • System klasyfikacji organizmów
   • Zasady klasyfikacji biologicznej
   • Systemy klasyfikacji organizmów – systemy sztuczne i system naturalny
   • Klucze do oznaczania gatunków
   • Rodzaje taksonów
   • Współczesny system klasyfikacji organizmów
   • Porównanie domen świata żywego
   • Porównanie królestw eukariontów
2. Wirusy
   • Budowa wirusa
   • Cechy wirusów sytuujące je na pograniczu materii ożywionej i nieożywionej
   • Klasyfikacje wirusów
   • Formy morfologiczne wirusów
     • Forma helikalna
     • Forma bryłowa
     • Forma bryłowo-spiralna
     • Forma kulista
   • Przebieg infekcji wirusowej
     • Cykle infekcyjne wirusów: cykl lityczny i cykl lizogeniczny
     • Cykle infekcyjne wirusów zwierzęcych: cykl infekcyjny wirusa DNA i retrowirusa
     • Znaczenie wirusów
     • Wybrane choroby wirusowe człowieka
     • Zastosowanie wirusów w medycynie
   • Wirusy onkogenne
   • Profilaktyka i leczenie chorób wirusowych
3. Bakterie
   • Wielkość i formy bakterii
   • Budowa komórki bakterii
   • Budowa ściany komórkowej bakterii. Porównanie bakterii Gram- dodatnich i Gram-ujemnych.
   • Zdolność bakterii do wiązania azotu atmosferycznego
   • Odżywianie się bakterii
     • Bakterie heterotroficzne: saprobiontyczne, pasożytnicze, symbiotyczne
     • Bakterie autotroficzne: fotosyntezujące i chemosyntezujące
   • Oddychanie bakterii
     • Bakterie tlenowe
     • Bakterie beztlenowe
   • Formy przetrwalnikowe bakterii
   • Ruch komórek bakterii
   • Wzrost i rozmnażanie się bakterii
   • Procesy płciowe bakterii
   • Bakterie w środowisku
   • Znaczenie bakterii w przyrodzie i dla człowieka

06. Protista i grzyby

1. Protista
   • Różnorodność protistów: zwierzęce, roślinopodobne, grzybopodobne
   • Formy morfologiczne protistów: jednokomórkowe, kolonijne, wielokomórkowe
   • Pokrycie komórki protistów
   • Odżywianie się protistów
   • Oddychanie protistów
   • Osmoregulacja i wydalanie u protistów
   • Ruch i reakcja na bodźce protistów
   • Związek między budową a trybem życia protistów
   • Rozmnażanie się protistów
     • Rozmnażanie bezpłciowe
     • Rozmnażanie płciowe
   • Przemiana faz jądrowych i przemiana pokoleń u protistów
   • Cykl rozwojowy: zarodźca malarii, pantofelka, listownicy, maworka
2. Grzyby
   • Budowa komórek grzybów
   • Formy morfologiczne grzybów: jednokomórkowe, wielokomórkowe
   • Odżywianie się grzybów
     • Grzyby saprobiontyczne
     • Grzyby pasożytnicze
     • Grzyby symbiotyczne. Rodzaje mikoryzy
   • Oddychanie grzybów
   • Rozmnażanie się grzybów
     • Rozmnażanie bezpłciowe
     • Rozmnażanie płciowe
   • Typy zarodników u grzybów
   • Przemiana faz jądrowych u grzybów
   • Cykl rozwojowy sprzężniowych, workowców, podstawczaków
   • Znaczenie grzybów w przyrodzie i dla człowieka

07. Rośliny – tkanki i organy

1. Systematyka królestwa Rośliny
2. Rośliny pierwotnie wodne – ich budowa i cykle przemiany pokoleń
   • Ulwa
   • Skrętnica
   • Katleria
3. Porównanie warunków na lądzie i w wodzie
4. Teoria telomowa
5. Tkanki roślinne – ich budowa i funkcje w organach roślinnych
6. Merystemy
   • Tkanki okrywające (pierwotne: epiderma + aparaty szparkowe, ryzoderma + włośniki, wtórne: korkowica + przetchlinki, wytwory skórki: włoski, kolce)
   • Tkanki miękiszowe:
     • Miękisz zasadniczy
     • Asymilacyjny (nagonasienne, rośliny okrytonasienne jedno i dwuliścienne)
     • Powietrzny
     • Spichrzowy
   • Tkanki wzmacniające: kolenchyma i sklerenchyma, sklereidy
   • Tkanki przewodzące: drewno, cewki, łyko (rozwój łyka i drewna)
   • Komórki wydzielnicze
7. Budowa i funkcje organów roślinnych
   • Korzeń
     • Budowa pierwotna i wtórna
     • Modyfikacje korzenia
   • Łodyga
     • Budowa i funkcje łodygi
     • Modyfikacje łodygi
   • Budowa i funkcje liścia
     • Modyfikacje liści
   • Kwiat – rośliny okrytozalążkowej dwuliściennej, jednoliściennej, wiatropylnej

08. Przegląd systematyczny królestwa Rośliny – cykle rozwojowe

1. Mszaki – budowa gametofitu i sporofitu
   • Cykle rozwojowe płonnika i torfowca
   • Wątrobowce i glewiki
2. Paprotniki – rośliny naczyniowe zarodnikowe
   • Budowa paprotników: skrzypy, widłaki, paprociowe
   • Cykle rozrodcze paprotki zwyczajnej, skrzypu polnego, widliczki ostrozębnej
3. Rośliny nasienne: nagozalążkowe i okrytozalążkowe
   • Aromorfozy nasiennych
   • Budowa zalążka i łagiewki pyłkowej
   • Cykl rozwojowy:
     • Rośliny nagozalążkowej
     • Rośliny okrytozalążkowej: budowa kwiatu rośliny dwuliściennej, jednoliściennej, wiatropylnej
   • Porównanie roślin jedno i dwuliściennych
   • Rodzaje nasion i owoców

09. Fizjologia roślin: transport wody, fotosynteza, fotooddychanie

1. Wyjaśnienie pojęć: potencjał wody, ciśnienie hydrostatyczne, ciśnienie osmotyczne roztworu (wzór i jego zastosowanie)
2. Mechanizm pobierania i przewodzenia wody
   • Aktywny – parcie korzeniowe, gutacja, wiosenny płacz roślin
   • Pasywny – siła ssąca liścia (prąd transpiracyjny)
   • Transport poziomy – kanały apoplastyczny i symplastyczny
   • Transport pionowy – etapy transportu
   • Transpiracja kutykularna i szparkowa;
   • Otwieranie i zamykanie aparatów szparkowych (rola jonów jabłczanowych, jonów potasu, ATP, osmotyczny napływ wody)
   • Bilans wodny rośliny
3. Fotosynteza
   • Znaczenie autotrofizmu
   • Reakcje fotosyntezy oksygenicznej i anoksygenicznej
   • Warunki fotosyntezy:
     • Barwniki aktywne w fotosyntezie i ich rola: chlorofile, fikoerytryna, fukoksantyna
     • Pomocnicze w fotosyntezie i ich rola: karotenoidy i ksantofile
   • Faza jasna – fosforylacja cykliczna i niecykliczna
   • Siła asymilacyjna
   • Faza ciemna – akceptor CO2 (RUDP)
     • Produkt pierwotny fotosyntezy
     • Syntezy wtórne
     • Transport asymilatów
   • Fotosynteza roślin C3 i C4 oraz CAM
   • Czynniki wpływające na fotosyntezę: światło, temperatura, wilgotność, dostęp do CO2
   • Fotooddychanie i jego znaczenie

10. Wzrost i rozwój roślin okrytonasiennych i ich reakcje na bodźce

1. Etapy ontogenezy rośliny okrytonasiennej
2. Wzrost i rozwój zarodka (spoczynek bezwzględny i względny, skaryfikacja)
3. Kiełkowanie nasienia (faza kataboliczna – gibereliny, anaboliczna)
4. Kiełkowanie nadziemne i podziemne
5. Biegunowość roślinnych
6. Rozmnażanie wegetatywne
7. Wernalizacja i kwitnienie
8. Fotoperiodyzm – fitochrom P660 i P730
9. Rośliny monokarpiczne i polikarpiczne
10. Hormony roślinne
    • Auksyny i tropizmy
    • Gibereliny
    • Cytokininy
    • Inhibitory ABA i etylen
11. Rodzaje reakcji na bodźce
    • Tropizmy
    • Nastie

11. Klasyfikacja zwierząt. Tkanki zwierzęce. Bezkręgowce I – gąbki, parzydełkowce, płazińce, nicienie

1. Klasyfikacja zwierząt
   • Rozwój zarodkowy zwierząt
   • Kryteria klasyfikacji zwierząt
     • Obecność wyspecjalizowanych tkanek (beztkankowce, tkankowce)
     • Liczba listków zarodkowych (dwuwarstwowce, trójwarstwowce)
   • Sposób powstawania ostatecznego otworu gębowego (pierwouste, wtórouste)
   • Obecność wtórnej jamy ciała – celomy (acelomatyczne, pseudocelomatyczne, celomatyczne)
   • Ostateczny produkt azotowej przemiany materii (amonioteliczne, ureoteliczne, urikoteliczne)
   • Symetria ciała (o symetrii promienistej, dwubocznej lub braku symterii)
2. Tkanki zwierzęce
   • Tkanka nabłonkowa
     • Budowa tkanki nabłonkowej. Połączenia międzykomórkowe w nabłonkach
     • Podział tkanki nabłonkowej ze względu na: kształt komórek, liczbę warstw komórek, funkcje
     • Związek między budową a funkcją nabłonków
       • nabłonek jednowarstwowy płaski
       • nabłonek jednowarstwowy sześcienny
       • nabłonek jednowarstwowy walcowaty
       • nabłonek jednowarstwowy wielorzędowy
       • nabłonek wielowarstwowy płaski
   • Tkanka łączna
     • Cechy tkanki łącznej
     • Białka tkanki łącznej
     • Rodzaje tkanki łącznej – budowa, funkcje, występowanie
   • Tkanka nerwowa
     • Cechy tkanki nerwowej
     • Komórki tkanki nerwowej: komórki glejowe i neurony
     • Funkcje komórek glejowych
     • Budowa i funkcje neuronów
     • Funkcjonowanie neuronów. Synapsy – połączenia między neuronami
     • Łuk odruchowy
   • Tkanka mięśniowa
     • Cechy tkanki mięśniowej
     • Skurcz mięśnia
     • Budowa tkanki mięśniowej a jej funkcjonowanie: tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana szkieletowa, tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana sercowa, tkanka mięśniowa gładka
     • Ruch mięśniowy
3. Bezkręgowce I – gąbki, parzydełkowce, płazińce, nicienie
   • Gąbki
     • Cechy gąbek
     • Budowa ciała gąbek. Typy budowy
     • Czynności życiowe gąbek
   • Różnorodność gąbek
     • Znaczenie gąbek w przyrodzie i dla człowieka
     • Parzydełkowce
     • Cechy parzydełkowców
     • Ogólna budowa ciała parzydełkowców
     • Porównanie polipa i meduzy
     • Budowa wewnętrzna parzydełkowców
     • Różnorodność parzydełkowców
     • Podstawowe czynności życiowe parzydełkowców
     • Znaczenie parzydełkowców w przyrodzie i dla człowieka
   • Płazińce
     • Cechy płazińców
     • Ogólna budowa ciała płazińców na przykładzie: wirkokształtnych, przywr i tasiemców
     • Pokrycie ciała płazińców. Porównanie okrycia ciała u wolno-żyjących i pasożytniczych przedstawicieli płazińców
     • Układ pokarmowy płazińców
     • Wymiana gazowa płazińców
     • Transport substancji u płazińców
     • Układ nerwowy płazińców
     • Układ wydalniczy płazińców
     • Rozmnażanie i rozwój płazińców
     • Cykl rozwojowy: motylicy wątrobowej, tasiemca nieuzbrojonego, uzbrojonego, bruzdogłowca szerokiego
     • Przystosowania tasiemców do pasożytnictwa
     • Znaczenie płazińców w przyrodzie i dla człowieka
   • Nicienie
     • Cechy nicieni
     • Ogólna budowa ciała nicieni
     • Pokrycie ciała nicieni
     • Układ pokarmowy nicieni
     • Wymiana gazowa nicieni
     • Transport substancji u nicieni
     • Układ nerwowy nicieni
     • Układ wydalniczy nicieni
     • Rozmnażanie i rozwój nicieni
     • Cykl rozwojowy glisty ludzkiej, włośnia krętego
     • Znaczenie nicieni w przyrodzie i dla człowieka

12. Bezkręgowce II – pierścienice, stawonogi, mięczaki, szkarłupnie

1. Pierścienice
   • Cechy pierścienic
   • Ogólna budowa ciała pierścienic
   • Budowa ciała pierścienic na przykładzie dżdżownicy ziemnej i nereidy
   • Różnorodność pierścienic
   • Przystosowania pijawek do pasożytnictwa
   • Przystosowania dżdżownicy ziemnej do życia w glebie
   • Pokrycie ciała pierścienic
   • Układ pokarmowy pierścienic
   • Wymiana gazowa pierścienic
   • Układ krwionośny pierścienic
   • Układ nerwowy pierścienic
   • Układ wydalniczy pierścienic
   • Rozmnażanie i rozwój pierścienic
   • Znaczenie pierścienic w przyrodzie i dla człowieka
2. Stawonogi
   • Ogólna budowa ciała stawonogów
   • Cechy wspólne stawonogów
   • Różnorodność stawonogów
   • Budowa morfologiczna wybranych stawonogów
     • Skorupiaków
     • Pajęczaków
     • Owadów
     • Wij
   • Modyfikacja odnóży u owadów
   • Pokrycie ciała stawonogów
   • Ruch stawonogów
   • Układ pokarmowy stawonogów
   • Układ oddechowy stawonogów
   • Układ krwionośny stawonogów
   • Układ nerwowy stawonogów
   • Narządy zmysłów stawonogów
   • Układ wydalniczy stawonogów
   • Rozmnażanie i rozwój stawonogów. Przeobrażenie zupełne i niezupełne
   • Hormonalna regulacja linienia u owadów
   • Znaczenie stawonogów w przyrodzie i dla człowieka
3. Mięczaki
   • Ogólna budowa ciała mięczaków
   • Budowa morfologiczna wybranych grup mięczaków: ślimaki, małże, głowonogi
   • Pokrycie ciała mięczaków
   • Układ pokarmowy mięczaków
   • Układ oddechowy mięczaków
   • Układ krwionośny mięczaków
   • Układ nerwowy mięczaków
   • Narządy zmysłów mięczaków
   • Układ wydalniczy mięczaków
   • Rozmnażanie i rozwój mięczaków
   • Znaczenie mięczaków w przyrodzie i dla człowieka
4. Szkarłupnie
   • Cechy szkarłupni
   • Różnorodność szkarłupni: liliowce, rozgwiazdy, wężowidła, jeżowce, strzykwy
   • Ogólna budowa ciała szkarłupni
   • Pokrycie ciała szkarłupni
   • Układ pokarmowy szkarłupni
   • Wymiana gazowa szkarłupni
   • Transport substancji u szkarłupni
   • Układ nerwowy szkarłupni
   • Narządy zmysłów szkarłupni
   • Wydalanie i osmoregulacja u szkarłupni
   • Rozmnażanie się i rozwój szkarłupni
   • Znaczenie szkarłupni w przyrodzie i dla człowieka

13. Strunowce – strunowce niższe, ryby, płazy

1. Charakterystyka strunowców
   • Cechy wspólne strunowców
   • Lancetnik – przykład strunowca
     • Pokrycie ciała
     • Szkielet
     • Układ pokarmowy
     • Wymiana gazowa
     • Układ krwionośny
     • Układ nerwowy
     • Narządy zmysłów
     • Układ wydalniczy
     • Układ rozrodczy
2. Cechy charakterystyczne kręgowców
   • Cechy kręgowców
   • Porównanie cech głównych grup kręgowców
   • Wybrane cechy budowy kręgowców
   • Temperatura ciała kręgowców
3. Ryby
   • Ogólna budowa ciała ryb
   • Różnorodność ryb
   • Ryby kostnoszkieletowe
   • Ryby promieniopłetwe
   • Ryby mięśniopłetwe
   • Pokrycie ciała ryb
   • Rodzaje łusek
   • Kształt ciała ryb
   • Układ szkieletowy ryb
   • Układ pokarmowy ryb
   • Układ oddechowy ryb
     • Mechanizmy wspomagające wymianę gazową
   • Pęcherz pławny
   • Układ krwionośny ryb
   • Układ nerwowy ryb
   • Narządy zmysłów ryb
   • Układ wydalniczy ryb
     • Typy nerek u ryb
   • Osmoregulacja u ryb
   • Rozmnażanie się i rozwój ryb
   • Wędrówki ryb
   • Przystosowania ryb do życia w wodzie
   • Znacznie ryb w przyrodzie i dla człowieka
   • Zagrożenia i ochrona ryb
4. Płazy
   • Cechy płazów
   • Różnorodność płazów: ogoniaste, bezogonowe, beznogie
   • Pokrycie ciała płazów
   • Układ szkieletowy płazów
   • Układ pokarmowy płazów
   • Układ oddechowy płazów
   • Mechanizm wentylacji płuc u płazów
   • Układ krwionośny płazów
   • Układ nerwowy płazów
   • Narządy zmysłów płazów
   • Układ wydalniczy płazów
   • Rozmnażanie się i rozwój płazów
     • Rozwój płazów bezogonowych
   • Przystosowania płazów do życia w dwóch środowiskach
   • Znaczenie płazów w przyrodzie i dla człowieka

14. Gady, ptaki, ssaki

1. Gady
   • Cechy gadów
   • Różnorodność gadów: żółwie, krokodyle, łuskonośne, sfenodonty
   • Pokrycie ciała gadów
   • Układ szkieletowy gadów
   • Układ pokarmowy gadów
   • Układ oddechowy gadów
   • Układ krwionośny gadów
   • Układ nerwowy gadów
   • Narządy zmysłów gadów
   • Układ wydalniczy gadów
   • Rozmnażanie się i rozwój gadów
   • Przystosowania gadów do życia na lądzie
   • Gady jako zwierzęta zmiennocieplne
   • Znaczenie gadów w przyrodzie i dla człowieka
2. Ptaki
   • Cechy ptaków
   • Pokrycie ciała ptaków
     • Budowa, funkcje i rodzaje piór
     • Inne wytwory naskórka
   • Układ szkieletowy ptaków
   • Układ pokarmowy ptaków
   • Przystosowania ptaków do różnych sposobów odżywiania się
   • Układ oddechowy ptaków
     • Wentylacja płuc u ptaków
   • Układ krwionośny ptaków
   • Układ nerwowy ptaków
   • Narządy zmysłów ptaków
   • Układ wydalniczy ptaków
   • Układ rozrodczy ptaków
   • Gniazdowniki i zagniazdowniki
   • Wędrówki ptaków
     • Przystosowania ptaków do lotu. Ptaki niezdolne do lotu.
   • Znaczenie ptaków w przyrodzie i dla człowieka
3. Ssaki
   • Cechy ssaków
   • Różnorodność ssaków
   • Powłoka ciała ssaków
   • Układ szkieletowy ssaków
   • Układ pokarmowy ssaków
     • Specjalizacja uzębienia u ssaków
     • Różnice w długości przewodów pokarmowych drapieżnika i roślinożercy
   • Układ oddechowy ssaków
   • Układ krwionośny ssaków
   • Układ nerwowy ssaków
   • Narządy zmysłów ssaków
   • Układ wydalniczy ssaków
   • Rozmnażanie się i rozwój ssaków
   • Potrzeby energetyczne ssaków
   • Termoregulacja u ssaków
     • Adaptacje ssaków do niskiej temperatury środowiska
     • Przystosowania ssaków do wysokiej temperatury środowiska
   • Przystosowania ssaków do życia w różnych środowiskach
   • Ssaki wtórnie wodne
     • Ssaki ziemno-wodne
     • Ssaki lądowe
   • Znaczenie ssaków w przyrodzie i dla człowieka

15. Układ pokarmowy człowieka, trawienie

1. Organiczne składniki pokarmowe
   • Cukry – główne źródło energii
   • Białka – główny budulec organizmu
   • Tłuszcze – materiał zapasowy
2. Zapotrzebowanie organizmu na składniki pokarmowe
   Witaminy
   • Czym są witaminy
   • Podział witamin
   • Funkcje, skutki niedoboru i źródła witamin z grupy ADEK, wybranych witamin z grupy B, witaminy C
3. Nieorganiczne składniki pokarmowe
   • Funkcje, skutki niedoboru wybranych makrolementów (Ca, Mg, K, Na, Cl) i mikroelementów (Fe, I, F)
   • Woda jako główny składnik nieorganiczny
     • Znaczenie wody
     • Bilans wodny
4. Budowa i funkcje układu pokarmowego
   • Elementy budowy układu pokarmowego
   • Droga pokarmu w przewodzie pokarmowym
     • Jama ustna – pobieranie, rozdrabnianie i nawilżanie pokarmu.
       • Budowa i rodzaje zębów
     • Gardło i przełyk – transport pokarmu
     • Żołądek – magazynowanie pokarmu i trawienie białek
     • Jelito cienkie – trawienie i wchłanianie pokarmu
     • Jelito grube – wchłanianie wody, formowanie kału
   • Gruczoły układu pokarmowego
     • Ślinianki
     • Trzustka
     • Wątroba
   • Procesy trawienia i wchłaniania
     • Definicja trawienia
     • Trawienie cukrów, białek i tłuszczów
     • Wchłanianie produktów trawienia cukrów, białek, tłuszczów
     • Rola ośrodków głodu i sytości
   • Zasady racjonalnego odżywiania się
     • Pojęcie bilansu energetycznego
     • Piramida zdrowego żywienia i stylu życia
     • Przyczyny i skutki otyłości
     • Zaburzenia odżywiania: anoreksja i bulimia
   • Choroby układu pokarmowego
     • Diagnostyka chorób układu pokarmowego
     • Choroby pasożytnicze
     • Choroby wirusowe
     • Choroby bakteryjne

16. Układ oddechowy i wydalniczy

1. Wydalanie, wydzielanie, defekacja – utrwalenie pojęć
2. Budowa dróg oddechowych górnych i dolnych
   • Tkanki (nabłonki – orzęsiony i płaski)
   • Chrząstki krtani i tchawicy
   • Oskrzela, oskrzeliki, pęcherzyki płucne oplecione naczyniami włosowatymi
3. Wentylacja płuc (rola mięśni międzyżebrowych i przepony)
   • Wdech
   • Wydech
4. Wymiana gazowa
   • W płucach
   • W tkankach
   • Wpływ pH, temperatury i CO2 na transport tlenu
   • Oksyhemoglobina, karbaminohemoglobina, karboksyhemoglobina
   • Rola hemoglobiny i mioglobiny
   • Ciśnienie zewnętrzne a wymiana gazowa
     • W górach
     • Na głębokości poniżej 30 m p.p.m
   • Choroby układu oddechowego: grypa, gruźlica, astma, rozedma płuc
   • Profilaktyka chorób płuc (palenie tytoniu, szczepienia, stan powietrza)
5. Budowa układu wydalniczego
   • Nerki, moczowody, pęcherz moczowy
   • Budowa nerki:
     • Nefron (nabłonek, płaski, sześcienny),
     • Naczynia krwionośne
   • Etapy powstawania moczu:
     • Filtracja
     • Resorpcja obowiązkowa i nadobowiązkowa, zwrotne wchłanianie wody w pętli nefronu
     • Sekrecja
     • 5.4. Skład moczu ostatecznego
     • 5.5. Rola wazopresyny
     • 5.6. Układ renina, angiotensyna, aldosteron
     • 5.7. Erytropoetyna i dihydroksykalcyferol
     • 5.8. Choroby układu wydalniczego:
       • Dializa otrzewnowa i hemodializa

17. Układ krwionośny i limfatyczny

1. Skład i funkcje krwi (tkanka łączna płynna)
   • Osocze i białka krwi
   • Erytrocyty
   • Leukocyty (granulocyty i agranulocyty)
   • Trombocyty
2. Etapy krzepnięcia krwi
3. Grupy krwi
   • Dawca i biorca – próba krzyżowa
   • Antygen i aglutynina (przeciwciało)
   • Konflikt serologiczny
4. Porównanie budowy naczyń krwionośnych
   • Tętnice, żyły
   • Funkcja naczyń włosowatych
   • Rodzaje połączeń
   • Pompa mięśniowa usprawniająca przepływ krwi w kończynie dolnej
5. Krwiobieg mały i duży
6. Serce
   • Budowa
   • Cykl pracy serca
   • Krążenie wieńcowe
7. Budowa układu limfatycznego
   • naczynia
   • narządy limfatyczne (szpik kostny, śledziona, grasica, węzły chłonne, grudki limfatyczne, migdałki)
8. Powstawanie limfy i jej rola
9. Choroby układu krążenia
   • Miażdżyca a zawał i udar
   • Wady serca – zastawki
   • Profilaktyka chorób serca
10. Funkcje limfocytów w reakcjach odpornościowych
    • Rodzaje limfocytów i przeciwciał
    • Cytokiny i układ dopełniacza
11. Odpowiedź immunologiczna humoralna i komórkowa
12. Odporność swoista i nieswoista, czynna i bierna
13. Pamięć immunologiczna
    • Odpowiedź pierwotna i wtórna
    • Rola szczepień ochronnych
14. Choroby
    • Autoimmunizacyjne
    • AIDS
    • Alergie
    • Przeszczepy

18. Układ ruchu

1. Budowa szkieletu człowieka
   • Tkanka kostna i chrzęstna
   • Kształt kości
   • Budowa kości długiej
   • Budowa szkieletu osiowego
     • Czaszka
     • Kręgosłup
     • Klatka piersiowa
     • Miednica
     • Obręcz barkowa i miednicza
     • Kończyny
2. Budowa tkanek mięśniowych
   • Mięśnie prążkowane szkieletowe
   • Mięsień prążkowany serca
   • Mięśnie gładkie
3. Mechanizm skurczu mięśnia
   • Etapy skurczu
   • Źródła energii
   • Rodzaje skurczu (izometryczny i izotoniczny)
   • Włókna czerwone i białe
4. Mięśnie antagonistyczne
5. Choroby i higiena układu ruchu
   • Skręcenia, zwichnięcia, złamania
   • Wady postawy
   • Płaskostopie
   • Reumatyzm
   • Dystrofia Duchenne`a
   • Aktywność fizyczna a osteoporoza
   • Szkodliwość dopingu

19. Układ nerwowy

1. Budowa układu nerwowego
2. Funkcje układu nerwowego
3. Mechanizm przewodzenia impulsu nerwowego
4. Mechanizm przekazywania informacji między neuronami w synapsie chemicznej
5. Rodzaje neuroprzekaźników
6. Ośrodkowy układ nerwowy
7. Obwodowy układ nerwowy
8. Łuk odruchowy
9. Odruchy. Rodzaje odruchów
10. Autonomiczny układ nerwowy. Rola autonomicznego układu nerwowego w utrzymaniu homeostazy
11. Higiena i choroby układu nerwowego (choroba Alzheimera, choroba Parkinsona, schizofrenia, depresja)
12. Wpływ substancji psychoaktywnych na organizm człowieka

20. Narządy zmysłów

1. Pojęcie receptora
2. Kryteria podziału receptorów
3. Definicja narządów zmysłów. Zmysły i tworzące je narządy
4. Budowa i działanie narządu wzroku
   • Lokalizacja i budowa oka
   • Budowa gałki ocznej
   • Sposób w jaki widzimy. Droga promieni świetlnych w oku
   • Akomodacja oka
   • Widzenie przestrzenne
   • Wady wzroku:
     • Krótkowzroczność
     • Dalekowzroczność
     • Astygmatyzm
   • Wybrane choroby oczu i zaburzenia widzenia: zaćma, jaskra, daltonizm, zwyrodnienie plamki związane z wiekiem
   • Higiena narządu wzorku
5. Budowa i działanie narządu słuchu i równowagi
   • Budowa ucha
   • Sposób jaki słyszymy. Droga jaką pokonuje dźwięk w uchu
   • Ucho jako narząd równowagi
   • Działanie narządu równowagi
   • Szkodliwość hałasu
6. Budowa i działanie narządu smaku
   • Budowa i funkcje narządu smaku
   • Lokalizacja kubków smakowych
   • Powstanie wrażeń smakowych
7. Budowa i działanie narządu węchu
   • Budowa i funkcje narządu węchu
   • Lokalizacja narządu węchu
   • Powstawanie wrażeń zapachowych

21. Układ hormonalny i rozrodczy człowieka

1. Gruczoły dokrewne człowieka
   • Wydzielanie
   • Hormony białkowe i sterydowe
   • Sposób działania (autokrynne, parakrynne, endokrynne, neurokrynne)
   • Hormony miejscowe i tkankowe
   • Gruczoły nadrzędne: podwzgórze i przysadka
   • Gruczoły obwodowe i ich hormony:
     • Tarczyca
     • Przytarczyczne
     • Grasica
     • Nadnercza
     • Trzustka
     • Gonady: jajniki, jądra
   • Antagonizm hormonów
     • Insulina – glukagon
     • Parathormon – kalcytonina 1.h. sprzężenie zwrotne ujemne
     • Podwzgórze – przysadka
     • Przysadka – gruczoły obwodowe
2. Budowa i funkcjonowanie narządów rozrodczych
   • Męskich
     • Jąder
     • Budowa plemnika
     • Spermatogeneza i spermiogeneza
     • Produkcja testosteronu
   • Żeńskich
     • Jajników
     • Budowa komórki jajowej
     • Oogeneza
     • Cykl miesiączkowy (zmiany w jajniku i w macicy)
     • Regulacja hormonalna cyklu (sprzężenie zwrotne + i -)
3. Zapłodnienie i rozwój prenatalny
   • Zapłodnienie
   • Rozwój zarodka (bruzdkowanie, gastrulacja, organogeneza)
   • Komórki macierzyste, listki zarodkowe
   • Rozwój płodu
     • Błony płodowe i łożysko
     • Ciąża bliźniacza
     • Diagnostyka prenatalna
   • Rozwój postnatalny
   • Choroby i higiena układu rozrodczego

22. Homeostaza; skóra i jej funkcje, choroba a zdrowie człowieka

1. Hierarchiczna budowa organizmu człowieka
2. Pojęcie homeostazy jako równowagi dynamicznej
3. Termoregulacja, regulacja ciśnienia krwi, poziomu glukozy
4. Budowa skóry
   • Naskórek i jego wytwory
   • Skóra właściwa
5. Funkcje skóry
   • Termoregulacja
   • Odbiór bodźców
   • Ochrona mechaniczna
   • Wydalanie i wydzielanie (gruczoły)
   • Wymiana gazowa
   • Synteza witaminy D3
6. Choroby i higiena skóry
   • Oparzenia słoneczne i czerniak
   • Łojotok i trądzik pospolity
   • Opryszczka wargowa
   • Grzybice
   • Oparzenia
7. Choroby cywilizacyjne i społeczne
   • Drogi zakażenia i wrota zakażenia
   • Wybrane choroby zakaźne, bakteryjne i wirusowej
   • Wektory chorób
   • Etapy rozwoju nowotworu i profilaktyka
   • Uzależnienia:
     • alkoholizm
     • palenie tytoniu

23. Genetyka molekularna

1. Rodzaje, budowa i funkcje kwasów nukleinowych
2. Replikacja DNA
3. Chromatyna jądrowa
   • Rodzaje
   • Upakowanie DNA
   • Chromosomy
4. Geny i genomy
5. Kod genetyczny
6. Ekspresja informacji genetycznej
   • Transkrypcja
   • Translacja
7. Regulacja ekspresji informacji genetycznej
   • Regulacja w komórkach prokariotycznych
   • Regulacja w komórkach eukariotycznych

24. Genetyka klasyczna cz. 1

1. Podstawowe pojęcia
2. Pierwsze prawo Mendla
3. Szereg alleli wielokrotnych
4. Drugie prawo Mendla
5. Dziedziczenie cech sprzężonych z płcią
6. Dziedziczenie cech związanych z płcią
7. Współdziałanie par nieallelicznych
8. Dziedziczenie cechy sprzężonych – prawo Morgana
9. Dziedziczenie cech ilościowych
10. Prawo Hardy’iego-Weinberg’a

25. Genetyka klasyczna cz. 2

1. Podstawowe pojęcia
2. Pierwsze prawo Mendla
3. Szereg alleli wielokrotnych
4. Drugie prawo Mendla
5. Dziedziczenie cech sprzężonych z płcią
6. Dziedziczenie cech związanych z płcią
7. Współdziałanie par nieallelicznych
8. Dziedziczenie cechy sprzężonych – prawo Morgana
9. Dziedziczenie cech ilościowych
10. Prawo Hardy’iego-Weinberg’a

26. Mutacje i choroby genetyczne

1. Zmienność organizmów
2. Mutacje
   • Czynniki mutagenne
   • Rodzaje mutacji
3. Choroby genetycznej
   • Jednogenowe
   • Chromosomalne
   • Wieloczynnikowe
4. Profilaktyka chorób genetycznych
5. Analiza rodowodów
6. Dziedziczenie pozajądrowe

27. Inżynieria genetyczna, biotechnologia

1. Biotechnologia tradycyjna
2. Techniki inżynierii genetycznej
   • Enzymy wykorzystywane w inżynierii
   • Hybrydyzacja DNA
   • Analiza restrykcyjna
   • Elektroforeza
   • PCR
   • Sekwencjonowanie
   • Wprowadzenie genu do genomu
   • Biblioteka genomowa
   • Biblioteka cDNA
3. Organizmy modyfikowane genetycznie
4. Klonowanie
5. Terapia genowa
6. Zastosowania biotechnologii molekularnej

28. Ewolucjonizm

1. Rozwój myśli ewolucyjnej
2. Teoria ewolucji Darwina
3. Dowody ewolucyjne
4. Mechanizmy ewolucji
   • Rodzaje doborów
   • Specjacja
   • Prawa ewolucji
5. Antropogeneza
6. Historia Ziemi

29. Ekologia i ochrona środowiska

1. Różnica między ekologią a ochroną środowiska
2. Pojęcie niszy ekologicznej i siedliska
3. Wykres tolerancji ekologicznej organizmów
   • Steno-, oligo-, poli-, eurybionty
   • Prawo minimum i prawo tolerancji ekologicznej
   • Zasada współdziałania czynników
   • Gatunki kosmopolityczne, endemiczne, antropogeniczne, synantropijne, reliktowe
   • Formy ekologiczne roślin:
     • Hydrofity
     • Higrofity
     • Mezofity
     • Kserofity (sukulenty i sklerofity)
   • Bioindykatory (skala porostowa)
4. Ekologia populacji
   • Liczebność i zagęszczenie
   • Rozrodczość (fizjologiczna, ekologiczna)
     • Strategie rozrodu K i r
   • Śmiertelność i opór środowiska
   • Krzywe przeżywania (wzrost logarytmiczny i logistyczny)
   • Migracje i rozmieszczenie
   • Struktura wiekowa i płciowa
   • Interakcje wewnątrz populacji
5. Interakcje między populacjami
   • Antagonistyczne
     • Konkurencja
     • Drapieżnictwo
     • Przystosowania drapieżnika
     • Strategia obronna ofiary
     • Nieustanny wyścig zbrojeń
     • Roślinożerność
     • Pasożytnictwo
     • Allelopatia
     • Mutualizm obligatoryjny
     • Mutualizm fakultatywny
     • Komensalizm
     • Neutralizm
6. Struktura ekosystemu
   • Ekosystemy autotroficzne i heterotroficzne
   • Biocenoza i biotop
   • Sukcesja ekologiczna pierwotna i wtórna
   • Eutrofizacja jezior
   • Procesy glebotwórcze
   • Łańcuchy troficzne a sieci troficzne
   • Piramidy energii, biomasy, liczebności
7. Obieg materii i przepływ energii
   • Rola producentów i destruentów
   • Produktywność ekosystemów
   • Cykle biogeochemiczne:
     • Obieg wody
     • Obieg C
     • Obieg N
8. Różnorodność genetyczna, gatunkowa, ekosystemowa – biomy Ziemi
   • Izolacja ekologiczna
   • Korytarze ekologicznej
   • Antropocen:
     • Fragmentacja siedlisk
     • Introdukcja (gatunki inwazyjne)
     • Gatunki zawleczone
     • Nadmierna eksploatacja
9. Ochrona czynna i bierna
   • Restytucja
   • Banki genów
   • Współpraca między państwami
     • Formy ochrony
     • Zasoby odnawialne i nieodnawialne
     • Niekorzystne zjawiska
     • Smog
     • Kwaśne deszcze
     • Efekt cieplarniany
     • Dziura ozonowa
     • El Nino

30. Powtórka – zadania maturalne

---

---